Άγχος στύσης: ο κύκλος που ενισχύει τον εαυτό του
Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός του άγχους επίδοσης, και γιατί όσο περισσότερο προσπαθείτε, τόσο πιο δύσκολο γίνεται.
Ένας από τους πιο ύπουλους μηχανισμούς στην ψυχολογία της σεξουαλικότητας είναι αυτός που αγγλόφωνοι θεραπευτές αποκαλούν «performance anxiety loop», τον κύκλο του άγχους επίδοσης. Είναι ύπουλος γιατί λειτουργεί ενάντια στην ίδια την προσπάθειά σας. Όσο πιο πολύ θέλετε να λύσετε το πρόβλημα, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να λυθεί.
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτό, δεν είστε ούτε ο πρώτος ούτε ο μοναδικός. Είναι από τα πιο κοινά, και πιο υποφερτά όταν κατανοηθούν, φαινόμενα στην ανδρική σεξουαλική εμπειρία.
Πώς ξεκινά συνήθως
Ο κύκλος σχεδόν πάντα ξεκινά από μία εμπειρία που πήγε αλλιώς από ό,τι θα θέλατε. Ίσως ήσασταν κουρασμένος, ίσως είχατε πιει, ίσως ήταν μία στιγμή έντονου στρες, ίσως ήταν με νέο/α σύντροφο και είχατε πίεση για «καλή» πρώτη φορά. Ίσως ήταν ένα σχόλιο, μια αντίδραση, μια στιγμή αμηχανίας.
Το θέμα δεν είναι το ίδιο το περιστατικό, αυτά συμβαίνουν σε όλους τους άνδρες κάποια στιγμή. Το θέμα είναι τι κάνει ο νους μετά. Και συχνά αυτό που κάνει είναι να ξεκινήσει να παρακολουθεί.
Ο μηχανισμός: γιατί η προσπάθεια χειροτερεύει το πρόβλημα
Η στύση δεν είναι εκούσια πράξη. Δεν είναι σαν να σηκώνετε το χέρι σας. Είναι μια αυτόματη ανταπόκριση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, του συστήματος που ενεργοποιείται όταν το σώμα είναι σε κατάσταση χαλάρωσης και ασφάλειας.
Το πρόβλημα είναι ότι όταν αγχώνεστε, ενεργοποιείτε το ακριβώς αντίθετο σύστημα, το συμπαθητικό. Αυτό είναι το σύστημα «μάχης ή φυγής», που ετοιμάζει το σώμα για κίνδυνο. Το αίμα φεύγει από τα εσωτερικά όργανα και πάει στους μυς. Η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα. Η αναπνοή γίνεται ρηχή. Και η στύση, που χρειάζεται ακριβώς την αντίθετη κατάσταση, μπλοκάρεται.
Έτσι δημιουργείται ο κύκλος:
- Μία δύσκολη εμπειρία δημιουργεί ανησυχία για την επόμενη φορά
- Η επόμενη φορά, ο νους ξεκινά να παρακολουθεί («θα δουλέψει; τι κάνει το σώμα μου;»)
- Η παρακολούθηση ενεργοποιεί άγχος → συμπαθητικό σύστημα
- Το σώμα μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού → η στύση δυσκολεύει
- Το γεγονός επιβεβαιώνει τον φόβο → η ανησυχία μεγαλώνει
- Την επόμενη φορά, ξεκινά ακόμα πιο νωρίς η ανησυχία…
Και ο κύκλος συντηρείται μόνος του. Χωρίς να συμβαίνει τίποτα «σωματικά». Χωρίς να υπάρχει καν πραγματικός λόγος να ανησυχείτε, παρά μόνο η ίδια η ανησυχία.
Γιατί οι «πρακτικές συμβουλές» συχνά δεν λειτουργούν
«Χαλάρωσε». «Μη σκέφτεσαι». «Δώσε λίγο χρόνο». Αυτές οι συμβουλές δεν είναι λάθος, αλλά αγνοούν κάτι σημαντικό: δεν μπορείτε να χαλαρώσετε με απόφαση. Δεν μπορείτε να πείτε στον εαυτό σας «σταμάτα να παρακολουθείς» και να λύσετε το πρόβλημα. Ακριβώς αυτή η προσπάθεια είναι παρακολούθηση.
Ο κύκλος δεν σπάει με λογική. Σπάει σε ένα διαφορετικό επίπεδο, εκεί όπου δημιουργήθηκε.
Πώς μπορεί να σπάσει
Για να σπάσει ένας κύκλος αυτόματος, χρειάζεται εργασία που φτάνει πέρα από τη συνειδητή προσπάθεια. Μερικές αρχές που βοηθούν:
Αποδοχή αντί για μάχη
Το πρώτο βήμα είναι, παραδόξως, να σταματήσει η μάχη με το πρόβλημα. Όσο το «πολεμάτε», τόσο του δίνετε ενέργεια. Όσο το αποδέχεστε ως κάτι που συμβαίνει τώρα, τόσο του αφαιρείτε τη δύναμή του.
Εργασία με το νευρικό σύστημα
Το σώμα πρέπει να ξαναμάθει την κατάσταση χαλάρωσης και ασφάλειας. Αυτό δεν γίνεται μόνο με τη σκέψη, γίνεται με εμπειρία. Καθοδηγημένη χαλάρωση, τεχνικές αναπνοής, μεθόδοι που ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό.
Αποδυνάμωση του «κριτή»
Ο εσωτερικός παρατηρητής που κρίνει διαρκώς πρέπει να απενεργοποιηθεί κατά τη στιγμή. Όχι με το να «τον σταματήσετε», αλλά με το να στρέψετε την προσοχή αλλού, στην αίσθηση, στην παρουσία.
Επαναδόμηση της εσωτερικής εικόνας
Το μυαλό έχει «μάθει» μια συγκεκριμένη σειρά εικόνων και σεναρίων. Χρειάζεται νέες εικόνες, νέες αναφορές, νέες εσωτερικές εμπειρίες.
Ο ρόλος της υπνοθεραπείας
Η υπνοθεραπεία δουλεύει ακριβώς σε αυτό το επίπεδο. Σε κατάσταση χαλάρωσης, το σώμα ξαναμαθαίνει την αίσθηση της ασφάλειας. Ο εσωτερικός κριτής αποδυναμώνεται. Οι εσωτερικές εικόνες αλλάζουν. Χωρίς να χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια, αντίθετα, με το να αφήσετε τον εαυτό σας να ηρεμήσει βαθιά, δουλεύετε το πρόβλημα εκεί όπου γεννιέται.
Αυτός είναι και ο λόγος που η υπνοθεραπεία θεωρείται από τις πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις για την ψυχογενή στυτική δυσλειτουργία και το άγχος επίδοσης: δεν προσπαθεί να νικήσει τον κύκλο με λογική. Τον παρακάμπτει.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο συχνά είναι αυτός ο κύκλος;
Πολύ συχνά. Οι περισσότερες περιπτώσεις στυτικής δυσλειτουργίας σε άνδρες κάτω των 40 έχουν σημαντική ψυχογενή συνιστώσα, και ο κύκλος του άγχους επίδοσης εμφανίζεται στην πλειονότητα.
Μπορεί να σπάσει από μόνος του;
Ορισμένες φορές, ναι, ειδικά αν αλλάξουν οι συνθήκες που τον δημιούργησαν. Αλλά όσο περισσότερο διαρκεί, τόσο πιο βαθιά ριζώνει, γι' αυτό η έγκαιρη υποστήριξη κάνει διαφορά.
Είναι το ίδιο με το γενικό άγχος επίδοσης;
Είναι η ίδια οικογένεια φαινομένων, ο ίδιος μηχανισμός εμφανίζεται σε παρουσιάσεις, εξετάσεις, αθλητισμό. Απλά στην ερωτική ζωή έχει μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος.