Συμπτώματα κατάθλιψης: πότε είναι κατάθλιψη και πότε κάτι άλλο

Ο κόσμος έρχεται σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας συχνά με μια πρόταση σαν αυτή: «Νομίζω ότι έχω κατάθλιψη». Ή, εξίσου συχνά, με το αντίθετο: «Ξέρω ότι δεν είναι κατάθλιψη, αλλά κάτι δεν πάει καλά». Και οι δύο δηλώσεις έχουν σημασία, γιατί το να αναγνωρίσει κανείς τι του συμβαίνει είναι το πρώτο βήμα προς οποιαδήποτε βοήθεια.

Το άρθρο αυτό δεν είναι εργαλείο διάγνωσης. Η διάγνωση της κατάθλιψης γίνεται μόνο από ειδικό, ψυχίατρο ή ψυχολόγο. Ο σκοπός του είναι να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε πότε τα συμπτώματα που παρατηρείτε στον εαυτό σας αξίζουν επαγγελματική αξιολόγηση, και τι μπορεί να τα ξεχωρίζει από άλλες εμπειρίες.

Τα συμπτώματα που συχνά περιγράφουν οι άνθρωποι

Στην κλινική εικόνα της κατάθλιψης, ορισμένα σημάδια εμφανίζονται με μεγάλη συχνότητα. Δεν χρειάζεται όλα να υπάρχουν, ούτε το ίδιο έντονα:

Σε επίπεδο συναισθήματος και διάθεσης

• Συνεχής θλίψη, «γκρίζα» διάθεση, ή ένα βαθύ συναισθηματικό μούδιασμα (η αίσθηση ότι «δεν νιώθω τίποτα»)
• Απώλεια ενδιαφέροντος ή απόλαυσης για πράγματα που κάποτε ήταν σημαντικά
• Αίσθηση κενού, ματαιότητας, ή αναρώτηση «τι νόημα έχει»
• Ευερεθιστότητα, μικρή ανοχή σε ό,τι πριν σας ήταν διαχειρίσιμο
• Έντονη ενοχή για πράγματα που δεν είναι δικαιολογημένα, ή για το ίδιο το γεγονός ότι νιώθετε έτσι

Σε επίπεδο σκέψης

• Δυσκολία συγκέντρωσης, μνήμης, ή λήψης απλών αποφάσεων
• Επικριτική εσωτερική φωνή που δεν σταματά: «δεν αξίζω», «τα κατέστρεψα όλα», «είμαι βάρος»
• Απαισιόδοξες σκέψεις για το μέλλον, το παρόν, ή για τον εαυτό σας
• Επίμονη ενασχόληση με λάθη ή απώλειες του παρελθόντος

Σε επίπεδο σώματος

• Έντονη κόπωση, ακόμα και μετά από ύπνο
• Διαταραχές ύπνου: δυσκολία στον ύπνο, πρωινή αφύπνιση, ή αντίθετα υπερβολικός ύπνος
• Αλλαγές στην όρεξη και στο βάρος (αύξηση ή μείωση) χωρίς προσπάθεια
• Ανεξήγητοι πόνοι, σφίξιμο στο στήθος, πονοκέφαλοι
• Αίσθηση «βαριάς» κίνησης, σαν το σώμα να είναι πιο αργό από το συνηθισμένο

Σε επίπεδο συμπεριφοράς

• Απομόνωση από φίλους, οικογένεια, δραστηριότητες
• Δυσκολία στην ανταπόκριση σε καθημερινές υποχρεώσεις (δουλειά, φροντίδα σπιτιού, προσωπική υγιεινή)
• Παραμέληση πραγμάτων που κάποτε σας ενδιέφεραν
• Αναβλητικότητα που έχει γίνει χρόνια

Τι το ξεχωρίζει από παροδική στεναχώρια

Όλοι νιώθουμε λύπη, απογοήτευση, κόπωση σε στιγμές της ζωής μας. Αυτό δεν είναι κατάθλιψη, είναι ανθρώπινη εμπειρία. Οι διαφορές είναι σημαντικές:

• Διάρκεια: Η στεναχώρια περνάει μέσα σε μέρες ή εβδομάδες. Τα καταθλιπτικά συμπτώματα επιμένουν για πολλές εβδομάδες (κλασικά, 2+ εβδομάδες σε καθημερινή βάση).
• Ένταση: Η στεναχώρια είναι δυσάρεστη αλλά διαχειρίσιμη. Τα καταθλιπτικά συμπτώματα «πνίγουν», η καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζεται σοβαρά.
• Αιτία: Η στεναχώρια συχνά έχει σαφή αφορμή (απώλεια, απογοήτευση) και μειώνεται όταν αλλάξουν οι συνθήκες. Τα καταθλιπτικά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν χωρίς σαφή αιτία, ή να παραμένουν ακόμα κι όταν τα εξωτερικά πράγματα «είναι εντάξει».
• Απόλαυση: Στη στεναχώρια, μπορείτε ακόμα να χαρείτε καλές στιγμές. Στην κατάθλιψη, η ανηδονία εμποδίζει την απόλαυση ακόμα και σε ευχάριστα γεγονότα.

Τι το ξεχωρίζει από burnout

Το burnout, η επαγγελματική εξάντληση, έχει πολλές ομοιότητες με την κατάθλιψη: κόπωση, απώλεια κινήτρου, συναισθηματικό μούδιασμα. Οι διαφορές:

• Εντοπισμός: Το burnout συνδέεται συνήθως με συγκεκριμένο πλαίσιο (κυρίως εργασιακό). Η κατάθλιψη διαπερνά όλες τις πτυχές της ζωής.
• Βελτίωση εκτός πλαισίου: Στο burnout, νιώθετε καλύτερα στις διακοπές, τα Σαββατοκύριακα, εκτός δουλειάς. Στην κατάθλιψη, η κατάσταση παραμένει σχεδόν σταθερή.
• Εικόνα εαυτού: Στο burnout, η εικόνα του εαυτού συνήθως δεν καταρρέει. Στην κατάθλιψη, η αίσθηση αναξιότητας είναι κεντρικό στοιχείο.

Στην πράξη, τα δύο μπορούν και να συνυπάρχουν, παρατεταμένο burnout μπορεί να οδηγήσει σε καταθλιπτικά συμπτώματα. Για αυτό ακριβώς η αξιολόγηση από ειδικό είναι σημαντική.

Πότε είναι ώρα να μιλήσετε σε ειδικό

Ένας απλός κανόνας: αν αναγνωρίζετε αρκετά από τα παραπάνω συμπτώματα και διαρκούν πάνω από 2 εβδομάδες σε καθημερινή βάση, ή αν επηρεάζουν σοβαρά την καθημερινή σας λειτουργικότητα, αξίζει να μιλήσετε σε επαγγελματία.

Οι επιλογές:

• Οικογενειακός γιατρός: Καλή πρώτη επαφή, μπορεί να σας παραπέμψει.
• Ψυχίατρος: Ο ειδικός για αξιολόγηση και, όπου χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή.
• Ψυχολόγος / ψυχοθεραπευτής: Για ψυχοθεραπευτική δουλειά.
• Γραμμή Ζωής (1018): Δωρεάν, 24 ώρες, ανώνυμα. Για στιγμές που δεν ξέρετε πού αλλού να απευθυνθείτε.

Αν έχετε σκέψεις αυτο-καταστροφικές ή αυτοκτονικές, μη περιμένετε: καλέστε τη Γραμμή Ζωής στο 1018 ή πηγαίνετε στα επείγοντα του πλησιέστερου νοσοκομείου.

Πού μπαίνει η υπνοθεραπεία

Η υπνοθεραπεία δεν είναι εργαλείο διάγνωσης, ούτε αντικαθιστά την εξειδικευμένη ψυχική υγειονομική φροντίδα. Είναι όμως συμπληρωματικό εργαλείο που, όταν χρησιμοποιείται μαζί με την ιατρική ή ψυχολογική παρακολούθηση, μπορεί να υποστηρίξει τον άνθρωπο σε συγκεκριμένα επίπεδα, τη δουλειά με τον εσωτερικό επικριτή, την ανάκτηση αίσθησης απόλαυσης και ενέργειας, τη χαλάρωση, την επεξεργασία ενοχής.

Αν είστε ήδη σε παρακολούθηση και σας ενδιαφέρει, μπορούμε να συζητήσουμε πώς η υπνοθεραπεία θα μπορούσε να ενταχθεί στη διαδρομή σας. Αν σας παρακολουθεί ήδη ψυχοθεραπευτής, το πώς οι δύο προσεγγίσεις δουλεύουν παράλληλα εξηγείται ξεχωριστά.

Συχνές ερωτήσεις